20 Eylül 2011 - Anasayfa | Yazarlar Haberi yazdır

KOLESTEROL-KAN YAĞI

KOLESTEROL-KAN YAĞI

Harun UZEL

  • Facebook Paylaş
  • Twitter Paylaş
Bu köşe yazısı 4355 kez okunmuştur

Daha önceki yazilarimizda genel olarak “saglik kavrami” ve “koruyucu hekimlik” üzerinde kisa bir bilgi verdikten sonra “önlenebilir” nitelikteki kalp ve damar hastaliklarinin korunma stratejileri ve “düzeltilebilir” risk faktörlerinden “Yüksek Tansiyon-Hipertansiyon” konusunu ele almistik.

Bugünkü yazimizda ise yine “düzeltilebilir” risk faktörlerinin en önemlilerinden biri olan “Yüksek Kolesterol” konusunu ele alacagiz.

Kolesterol nedir?
Kolesterol, vücudumuzun bütün hücrelerinde bulunan, yag benzeri bir maddedir. Bir yandan karacigerde üretilirken, bir yandan da besinlerle alinir. Kandaki kolesterol düzeyi ne kadar yüksekse, kalp ve damar hastaligi riski de o kadar yükselir. Kolesterol yüksekligi, koroner kalp hastaligi, kalp krizi ve inme(felç) için en önemli degistirilebilen risk faktörlerindendir. Kan kolesterolü arttikça risk de artar. Yüksek tansiyon, diyabet(seker hastaligi) gibi diger risk faktörlerinin de kolesterol yüksekligi ile birlikte bulunmasi riski daha da arttirir.

Genel olarak iki kolesterol tipi vardir: LDL ve HDL.
Kötü kolesterol olarak bilinen LDL kolesterol, kanda yüksek oldugu zaman damarlarin iç yüzüne yapisarak “plaklar” olusturur. Kolesterol disindaki bazi maddelerin eklenmesiyle bu plaklar büyür ve bunlar üzerinde olusan çatlaklarda gelisen pihtilar damarlari tikayabilir. Çagimizda çok yaygin olan bu hastalik damar sertligi olarak bilinir. Damar tikanikligi kalp damarlarinda olusmussa kalp krizine, beyin damarlarinda olusmussa felce neden olur.

Kandaki kolesterolün bir bölümü de HDL kolesterol adi verilen paketlerin içinde tasinir. LDL’nin tersine, HDL’nin yüksek olmasi kalp krizine karsi koruyucu bir etki saglar. Görevi vücut hücrelerindeki kolesterolü karacigere tasiyarak fazlasinin vücuttan atilmasini saglamaktir. Kolesterolün yüksek olmasi herhangi bir sikayete sebep olmaz. Kolesterol yüksekliginin yol açtigi kalp krizi veya felç gibi hastaliklar, kolesterolün damar duvarinda birikmesiyle, yillar sonra ortaya çikar.

Kimler kolesterol ölçtürmelidir?
20 yasin üzerindeki kisilerin her 5 yilda bir açlik kan yagi düzeylerine baktirmalari önerilmektedir. Özellikle anne, baba veya kardeslerinde erken yasta kalp hastaligi oldugu bilinen kisiler ve seker hastalari mutlaka kan kolesterollerini ölçtürmeli ve gereken önlemleri almalidir.

Total Kolesterol düzeyi 200 mg/dL`den küçük olmalidir, HDL düzeyi erkeklerde 40, kadinlarda 50 mg/dL’den büyük olmalidir, LDL duzeyi 100 mg/dL`den küçük olmalidir.

En saglikli kolesterol düzeyi ölçümü, 9 ile 12 saatlik açlik sonrasinda kolunuzdan alinan kandan yapilabilir. Eger kan alindiginda bu açlik süresine uyulmadi ise yalnizca total ve HDL (iyi) kolesterol degerleri dogru ölçülebilir, LDL (kötü) kolesterol ve trigliserid düzeyleri yemek sonrasi yükseldigi için hasta mutlaka 9 -12 saatlik açlik sonrasinda kan vermelidir. Kan kolesterol düzeyleri kalitsal ve çevresel faktörlerin etkisiyle olusur. Kolesterol metabolizmasinin çesitli halkalarinda dogustan olusabilen farkliliklar, kisilerde yaglarin kan düzeylerinin de farkli olmasina yol açar. Beslenme sekli, sismanlik, sigara içimi ve fizik aktivite çevresel faktörler içinde en önemlileridir. Günlük besin tüketimindeki yag miktari ve bilesimi, kalitsal özelliklere göre degisen oranda kan düzeyini belirler.
Kan kolesterol düzeyinin diyetle veya ilaçlarla düsürülmesinin kalp hastaligi bulunmayanlarda hastaligin olusma olasiligini azalttigi, kalp hastaligi bulunanlarda da yasam süresini uzattigi kesin olarak gösterilmistir.

Beslenme önerileri
Kalp sagliginiza iyi gelen bir diyetle beslenin!

Kolesterolün bir kismi vücutta yapilir, bir kismi ise disaridan yedigimiz gidalarla (kirmizi etler, kümes ve kabuklu deniz hayvanlarinin etleri, yumurta, tereyag, peynir, tam yagli sütler) alinir.

Besinlerdeki yaglar üç çesittir: Doymus, tekli doymamis ve çoklu doymamis yaglar. Doymus yaglar hayvansal kökenli yaglarda, tekli doymamis yaglar zeytinyaginda, çoklu doymamis yaglar ise sivi yaglarda ve doymamis yag orani yüksek margarinlerde bulunur. Diyetteki doymus yaglar ve kolesterol kan kolesterol düzeyini artirir. Kilosu olmasi gerekenden fazla olan kisiler toplam kalori alimini azaltip hareketlerini artirarak kilo vermelidir. Kilo artisi, kolesterol yükseltici bir faktördür. Etlerdeki görünen yaglar pisirilmeden önce ayrilmali, sakatat tüketimi çok azaltilmalidir. Sosis, salam, sucuk gibi islenmis et ürünleri de az tüketilmelidir.

Tavuk, hindi ve balik eti, koyun ve sigir etine tercih edilmelidir. Kizartma yerine izgara, haslama, bugulama gibi pisirme sekilleri kullanilmalidir. Balik eti kalp sagligi açisindan en yararli ettir. Karides ve kabuklu deniz hayvanlari kolesterolden zengindir.

Tahil, sebze ve meyve tüketimi artirilmalidir. Bu besinler yag bakimindan fakir, vitamin ve posa bakimindan zengindirler. Eriyebilen posanin kolesterolü düsürdügü çesitli arastirmalarda gösterilmistir. Yulaf, çavdar, fasulye, bezelye, pirinç kabugu, turunçgiller, çilek, eriyebilen posadan zengindir. Kepek, havuç, turp, lahana, karnabahar, meyve kabuklari ise erimeyen posa içerirler; bu tür posanin kolesterol üzerine etkisi yoktur, ancak bagirsaklarin normal çalismasini saglar.

Tam yagli sütten hazirlanmis süt ürünleri yerine, az yagli veya yagsiz sütten hazirlananlar tercih edilmelidir. Pasta, krema, dondurma çogunlukla doymus yaglar ve yumurta sarisi içerdiginden az tüketilmelidir. Haftada iki veya üç adetten fazla yumurta yenmemelidir.

Kolesterolü düsürmek için tüm bunlarin disinda neler yapilabilir?
Sigara, kolesterolün damar duvarinda birikmesine ve biriken yag plaklarinin çatlayarak damari tikamasina neden oldugundan kullanilmamalidir. Sigara içmek kandaki iyi kolesterol düzeyinin düsmesine neden olur. Fizik aktivitenin artirilmasi da kötü kolesterolün düsmesine, iyi kolesterolün yükselmesine yol açar. Az miktarda alinan alkolün iyi kolesterol düzeyini yükselttigi çesitli arastirmalarda gösterilmistir. Ancak bu sekilde yükseltilen iyi kolesterolün kalp damar hastaligindan koruyucu etkisi bilinmediginden ve alkolün diger zararli etkileri nedeniyle kalp hastaligindan korunmada alkol kullanimi önerilmez.

Diyet ve diger yasam tarzi degisikliklerine ragmen kolesterol oranlari istenen düzeye indirilemezse, hekimler tarafindan verilen ilaçlarin kullanilmasi gerekir. Kolesterol yüksekligi büyük ölçüde çagimizin yasam tarzina ve yanlis beslenmeye bagli olarak ortaya çikmis oldugundan, dogru beslenme ve diger yasam tarzi özellikleri çocukluk yaslarindan itibaren uygulanmaya baslanmali ve hayat boyu sürmelidir. Kalp-damar hastaligi veya felç geçirmis; çok sayida risk faktörü olup, hasta olma tehlikesi yüksek olanlar, kolesterolleri diyet ve diger önlemlerle istenen düzeylere düsürülemezse, hekimlerin gerekli gördügü ilaçlari yasam boyu kullanarak, kalp hastaligi risklerini azaltabilirler. HDL kolesterol, LDL’nin aksine damarlarda kolesterol birikimini önler. Yapilan arastirmalar HDL kolesterolü yüksek olan kisilerde kalp hastaliginin daha az oldugunu göstermistir. Sigara içmek ve sismanlik iyi kolesterolü düsürürken düzenli egzersiz yükseltir.

Özet olarak;
Yüksek kolesterol ile mücadelede öneriler

Yasam tarzinizi degistirin:
Kalp dostu beslenme tarzini benimseyin

Düzenli olarak egzersiz yapin

Sigara ve diger tütün ürünlerinden uzak durun

Bunlar kolesterolünüzü düsürmek için yeterli olmazsa doktorunuz kolesterol düsürücü ilaç önerebilir. Bir sonraki sayimizda yine “düzeltilebilir” risk faktörlerinden biri olan “Obezite-Asiri kilo” konusunu ele alacagiz. Yorumlariniz ve sorulariniz için email adresim:

harunuzel73@yahoo.com

Saglikli günler dilegiyle

Dr. Harun Uzel
Kardiyoloji-Dahiliye

KSS-Skövde-Isvec

 


 KuluHaber internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları KuluHaber Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz. Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yazara ait diğer köşe yazıları

E-BÜLTEN ABONELİK

YASAL UYARI: Bu site içerisinde yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur. Site içerisinden alınan alıntılar kaynak gösterilerek yayınlanabilir. Site içerisinden yapılan yorumlardan yorumu yapan ilgili sorumludur ve sitenin yorumları yayınlama hakkı saklıdır.

Adres : Hakan Akdağ
Tel :+905414910647
Bu site 0.141 saniyede yüklenmiştir. [Hata Bildir]